Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Cambridge và Đại học Southampton (Anh) thực hiện được xem là một bước tiến mới trong lĩnh vực phát triển vaccine, khi AI không chỉ hỗ trợ nghiên cứu mà còn trực tiếp tham gia thiết kế thành phần cốt lõi của vaccine. Khác với các loại truyền thống thường được phát triển để chống lại một chủng virus hoặc một biến thể cụ thể, chủng mới được tạo ra nhằm nhận diện những đặc điểm chung giữa nhiều loại virus trong cùng một họ.

Để làm được điều đó, các nhà khoa học sử dụng AI và công nghệ học máy để phân tích lượng lớn dữ liệu di truyền của virus được thu thập từ khắp thế giới. Từ những dữ liệu này, máy học thiết kế một thành phần đặc biệt giúp hệ miễn dịch nhận diện nhiều biến thể.

Các nhà nghiên cứu cho rằng cách tiếp cận này có thể giúp ngành y tế chuyển từ việc liên tục chạy theo các đợt bùng phát dịch bệnh sang chủ động chuẩn bị cho những nguy cơ trong tương lai.

"Chúng tôi đang chuyển cách phát triển vaccine từ mô hình phản ứng sang mô hình đón đầu tương lai", giáo sư Jonathan Heeney, Giám đốc khoa học của dự án tại Đại học Cambridge, cho biết. Theo ông, công nghệ này có thể giúp giảm nhu cầu liên tục cập nhật vaccine mỗi khi xuất hiện biến thể mới, đồng thời mở ra khả năng bảo vệ trước cả những loại virus chưa từng xuất hiện ở người.

Một điểm đáng chú ý khác là vaccine này không sử dụng kim tiêm truyền thống. Thay vào đó, nó được đưa vào c‌ơ th‌ể bằng công nghệ tia chất lỏng tốc độ cao, giúp thuốc đi qua da. Theo nhóm nghiên cứu, phương pháp này giúp giảm rác thải y tế, hạn chế vật tư tiêu hao và thuận tiện hơn tại những khu vực còn thiếu điều kiện tiêm chủng.

Các nhà khoa học cũng cho biết loại này ổn định hơn ở nhiệt độ thông thường so với vaccine mRNA, công nghệ từng được sử dụng trong một số vaccine Covid-19. Nhờ đó, thuốc không cần hệ thống bảo quản siêu lạnh phức tạp. Đây được xem là lợi thế lớn nếu triển khai tại các quốc gia đang phát triển hoặc trong những tình huống khẩn cấp.

Từ tháng 12/2021 đến tháng 9/2023, 39 tình nguyện viên đã tham gia thử nghiệm. Theo nhóm nghiên cứu, vaccine cho thấy độ an toàn tốt ở tất cả mức liều thử nghiệm và không ghi nhận phản ứng nghiêm trọng nào. Giáo sư Marian Knight, Giám đốc Khoa học của viện Nghiên cứu Y tế và Chăm sóc Quốc gia Anh (NIHR), nhận định đây là bước tiến quan trọng trong nỗ lực phát triển các loại vaccine có khả năng bảo vệ rộng và lâu dài trước các mối đe dọa từ virus.

Sau kết quả khả quan ban đầu, nhóm nghiên cứu sẽ triển khai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 trên quy mô lớn hơn để đánh giá khả năng tạo miễn dịch và hiệu quả bảo vệ trước nhiều loại virus khác nhau.