Neu lich su the gioi vinh danh Christopher Columbus nhu nha tham hiem vi dai nhat moi thoi dai, thi y hoc the gioi lai dua ten ong vao danh sach nghi van la mot trong nhung nguoi dau tien mang mam benh giang mai nguy hiem tu chau My ve gieo rac khap chau Âu, gay ra dai dich khung khiep giet chet hang chuc ngan nguoi o Cuu the gioi thoi Trung co.

Benh tat theo chan nha tham hiem

Christopher Columbus duoc xep vao danh sach nhung nhan vat lich su huyen bi nhat co le boi nhieu ly do. Trong suot hon 500 nam qua, nguoi ta khong chi tranh cai ve nguon goc xuat than, cai chet va mo chi cua ong ma con tranh cai ve cong cung nhu toi cua nha tham hiem tai ba duoc cho la da phat hien ra chau My vao nam 1492 nay.

Theo nhung ghi ch&ep trong lich su, sau lan dau tien dat chan len chau My, nha tham hiem Christopher Columbus con co them it nhat 3 lan nua cung voi doan thuy thu cua minh tro lai vung dat nay. Nhieu nha dich te hoc va nhan chung hoc hang dau the gioi cho rang, chinh su gap go, giao luu giua nhung nha tham hiem va thuy thu den tu chau Âu voi nhung nguoi dan o chau My trong khoang thoi gian nay da dan den su xuat hien nhung benh dich khung khiep lan dau tien xay ra voi nguoi dan ban xu. Don cu nhu, mot nua dan so nguoi Hispaniola da bi chet vi benh dau mua vao nam 1518. Benh dau mua cung tan pha Mexico vao nhung nam 1520 (chi rieng nguoi Tenochtitlan da co hon 150.000 nguoi chet, gom ca quoc vuong). Can benh nay cung xuat hien lan dau tien tai Peru vao nhung nam 1530. Benh soi da giet chet hon hai trieu dan ban xu Mexico vao nhung nam 1600... Cac vu dich lon deu dien ra sau khi co su "do bo" cua cac nha tham hiem den tu chau Âu it lau. Dieu do khien cho dan ban xu o khu vuc Tan the gioi co ly do de buoc toi nhung nha tham hiem chau Âu va nhung cuoc chinh phuc da gieo rac benh tat den cho Tan the gioi, tham chi con lam cho cac bo lac da do roi vao tuyet chung boi benh tat (90% dan da do da bi chet vi benh tat khi hai sac dan va cham voi nhau, chua ke nhung cuoc xung dot vu trang).

Theo ly giai cua cac nha dich te va nhan chung hoc thi qua nhieu the ky, nguoi chau Âu da dat duoc su mien dich cao doi voi loai benh tat nhu dau mua, dich hach, soi... trong khi nguoi dan ban xu chau My khong co kha nang nhu vay. Khi co su tiep xuc trong dieu kien thuan loi va su mien dich k&em, cac mam benh da lan truyen ngay lap tuc va phat trien manh me, gay nen cac dai dich tan sat dan ban dia tai Tan the gioi.

Tuong tu nhu vay, cung bang cach nay, chinh cac nha tham hiem lai la nhung nguoi dau tien mang cac vi khuan nhiet doi va mot so benh lay qua duong tinh duc ve chau Âu, trong do, dac biet nguy hiem la vi khuan ta va benh giang mai. Christopher Columbus va cac thuy thu cua ong la nhung doi tuong dau tien bi nghi ngo da dem can benh giang mai tu chau My ve chau Âu ngay tu sau chuyen tham hiem thanh cong lan dau tien, khien cho sau do can benh nay lan tran o chau Âu thanh mot dai dich, cuop di sinh mang cua nhieu nguoi.

Bang chung ket toi Columbus

Cho den nay da co nhieu bang chung co gia tri khang dinh cao doi voi nghi ngo tren. Nhom nghien cuu do nha co sinh vat Bruce Rothschild thuoc Trung tam khop o Dong Bac bang Ohio dung dau da kiem tra 688 bo xuong duoc chon tai cac nghia dia tren toan Italia. Chung co tu thoi ky do dong cho toi tran dich hach vao cac nam 1485-1486. Nhung bo xuong tren duoc kiem tra de tim kiem cac dau vet o xuong dac trung cho viem khop, benh gut, va khuan xoan Treponema pallidum - sinh vat gay benh giang mai. Khuan xoan Treponema pallidum lan truyen chu yeu qua duong tinh duc, trieu chung ban dau cua benh la dau nhuc sau do phat ban, sot va cuoi cung co the gay ra mu, liet va mat tri nho. Benh de lai seo va lam bien dang xuong.

Ket qua cho thay, khong mot bo xuong nao o Italia co dau hieu cua benh giang mai. Bruce Rothschild cho biet: "Truoc thoi Columbus, Italia giong nhu mot trinh nu. Viem khop va giang mai khong ton tai". Ket qua nghien cuu ung ho quan diem rang day la nhung can benh bat nguon tu Tan the gioi. Vay thi khong co ly do gi de khong nghi ngo rang Columbus va thuy thu cua ong da bi nhiem giang mai o Tan the gioi (chau My) va sau khi tro ve tu Tan the gioi da phat tan dich benh o chau Âu.

Nghien cuu nay duoc cac tap chi chuyen nganh cua My cong bo hoi thang 1/2008, no da lam song lai cuoc tranh luan k&eo dai nhieu thap ky ve nguon goc cua can benh giang mai, dong thoi cung dua ra mot bang chung thuyet phuc nhat tu truoc toi nay lien quan toi gia thuyet nha tham hiem dau tien kham pha ra chau My da dem benh giang mai vao chau Âu. Ket qua cua cuoc nghien cuu cung phu hop voi cac khang dinh truoc day cua gioi khoa hoc rang: Khong co bat ky mot bang chung nao ve su ton tai cua can benh giang mai o Cuu the gioi (chau Âu, chau Á va chau Phi) truoc thoi Columbus. Trong khi do voi 687 bo xuong co nien dai tu 400-2.000 nam thuoc 8 dan toc khac nhau o Tan the gioi ma Rothschild kiem tra thi dau hieu giang mai ton tai o nhieu bo xuong co nien dai it nhat 800 nam. Dieu nay chung to benh giang mai da co mat o chau My som hon rat nhieu so voi thoi diem no xuat hien lan dau tien o chau Âu.

Mot nghien cuu khac ve di truyen hoc cua tien su benh giang mai do cac nha sinh vat hoc thuoc Dai hoc Emory o Atlanta tien hanh truoc do cung da buoc toi nguoi tim ra chau My Christopher Columbus. Phan tich cau truc gen cay gia he cua benh giang mai cho thay, ho hang gan nhat cua can benh lay nhiem nay la mot loai benh xuat hien o Nam My gay ra hien tuong ghe coc va lay nhiem do mot loai virut tuong tu! TS. Kristin Harper, thanh vien cua nhom nghien cuu nay cho biet: "Dieu ma chung toi phat hien ra la co su lay nhiem tu Tan the gioi sang Cuu the gioi va su lay nhiem nay moi chi xay ra gan day trong lich su loai nguoi". Ket hop voi du kien dai dich giang mai dau tien trong lich su chau Âu bat dau vao giua the ky 15 - trung voi thoi diem Christopher Columbus va doan tham hiem cua ong tro ve trong vinh quang nam 1495, ta da co them bang chung de khang dinh gia thuyet Columbus va cac thanh vien doan thuy thu cua ong la nhung nguoi vua co cong lon vua co toi to!

Theo SK & DS (Discovery)

Tags: giang mai, thế giới, châu â, thám hiểm, bệnh giang, nhà thám, nhà thám hiểm, tân thế giới, lần đầu tiên, dân bản xứ,