ảnh minh họa

Sau su sup do cua thi truong chung khoan nam 1929, hai giao su nay keu goi cac nha dau tu nen tap trung vao nhung thuc te rõ rang nhu thu nhap trong qua khu cua mot cong ty va gia tri tai san cua cong ty do, thay vi co gang du doan xem dieu gi se xay ra trong tuong lai. Theo Graham va Dodd, mot cong ty voi muc loi nhuan cao va gia co phieu re tuong doi cung co the bi danh gia thap.

Cuon sach giao khoa kinh dien cua hai giao su nay xuat ban nam 1934 mang tua de “Phan tich chung khoan” da tro thanh cuon kinh thanh cho truong phai dau tu ma ngay nay, nguoi ta goi la dau tu gia tri. Warren Buffett, nguoi hien gio la mot trong nhung ty phu giau nhat the gioi, da tham gia vao khoa hoc cua Graham tai Truong Kinh doanh Columbia vao thap nien 1950. Sau mot thoi gian ngan lam viec trong cong ty dau tu cua Graham, Buffet da mo cong ty rieng cua ong de dat duoc nhung thanh cong trong viec ap dung ly thuyet vao thuc te.

Tuy nhien, vi mot ly do nao do, mot trong nhung y tuong lon cua ho ve cach thuc phan tich gia chung khoan gan nhu da bi lang quen hoan toan. Ý tuong do nhan manh viec cac nha dau tu nen tap trung vao nhung xu huong dai han va khong nen bi cuon vao nhung gi dang dien ra trong thoi gian ngan.

Di nhien, trong nhung ngay den toi cua thi truong chung khoan My vua qua, cac nha phan tich pho Wall deu noi rang, khong co dieu gi phai lo lang, it nhat khong phai o tren mot thi truong chung khoan rong lon hon. Trong no luc de lam cac nha dau tu binh tinh, gioi phan tich da lap luan rang, gia co phieu luc nay khong phai la dat. Co so cho lap luan nay chinh la thuoc do tieu chuan cua thi truong: Chi so P/E (gia/thu nhap).

Co ve nhu day chinh la dieu ma Graham va Dodd yeu thich. Theo cach hieu thong thuong, chi so P/E bang voi gia cua co phieu mot cong ty chia cho thu nhap tinh tren moi co phieu (EPS) trong vong 12 thang qua. Cac ban co the bo qua viec tinh toan va ghi nho don gian rang, chi so PE cho ban biet, moi tuong quan giua gia co phieu va muc do hieu qua hoat dong cua cong ty do. Chi so nay cang cao, gia co phieu cang dat, va cang lam manh them lap luan rang nhung gi dien ra phia truoc se khong may tot dep.

Hien nay, cac co phieu cua chi so Standard & Poor’s 500 da co muc P/E trung binh vao khoang 16,8, muc binh thuong so voi tieu chuan lich su. Tu Chien tranh The gioi II, chi so P/E trung binh tren thi truong chung khoan My la 16,1. Trong nhung giai doan phat trien bong bong cua thi truong chung khoan My vao thap nien 11920 va 1990, chi so P/E la 30.

Phan cot lõi trong thong diep tran an cac nha dau tu cua Wall Street la tham chi trong truong hop tinh trang hien nay cua thi truong the chap My dan toi mot cuoc khung hoang tin dung toan dien, suc tan pha cua cuoc khung hoang do se khong kéo dai vi gia chung khoan se khong co mot bien do rong de giam. Graham va Dodd tin tuong nhieu vao chi so P/E, tuy nhien, co le, ho se khong dong y voi cach ma cac nha dau tu hien nay su dung chi so nay.

Ben canh viec khuyen cac nha dau tu nen tap trung vao nhung gi da xay ra trong doanh nghiep, hai chuyen gia nay cung khuyen cao khong nen tap trung qua nhieu vao nhung gi vua moi dien ra trong khoang thoi gian ngan. Theo quan diem cua ho, nhung thong tin cua mot vai thang, hoac tham chi la mot nam co the dan toi nhung hieu lam sau sac. Nhung thong tin nhu vay se chi co y nghia noi ve nhung gi dang dien ra tai mot thoi diem ngan ngui nao do, hon la nhung trien vong dai han cua mot cong ty.

Do vay, Graham va Dodd lap luan rang, chi so P/E nen so sanh gia co phieu voi loi nhuan cua thoi gian “khong it hon 5 nam, tot nhat la 7 hoac 10 nam.”

Loi khuyen nay hau nhu da bi lang quen trong lich su. Vi mot ly do nao do, viec thu thap cac du lieu ve thu nhap cua cong ty trong mot thap ky co the se la mot viec lam mat nhieu thoi gian. Mat khac, duong nhu hoi ky la khi luc tim nhung thong tin da qua lau trong qua khu, khi ma muc tieu cua cac nha dau tu la doan truoc nhung gi se xay ra trong tuong lai.

Tuy nhien, co it nhat mot nha kinh te da nho den loi khuyen nay. Trong vong nhieu nam, Robert Shiller, mot giao su cua dai hoc Yale, da tinh toan chi so P/E dai han. Va khi duoc moi de thuyet trinh truoc Alan Greenspan, cuu Chu tich Cuc Du tru Lien bang My (FED), vao nam 1996, Shiller da su dung chi so nay de lap luan rang cac co phieu tren thi truong chung khoan My da duoc dinh gia qua cao. Mot vai ngay sau do, Greenspan da gay ra mot dot ban thao co phieu lon tren pham vi toan cau trong thoi gian ngan khi ong dat cau hoi lieu “su tang truong phi ly” dang anh huong tieu cuc toi cac thi truong.

Ngay nay, phuong phap tiep can cua Graham va Dodd tao ra mot buc tranh rat khac so voi buc tranh ma cac nha phan tich pho Wall dua ra. Neu dua tren loi nhuan trung binh trong vong 10 nam qua, chi so P/E trong thoi gan day dao dong xung quanh con so 27. Con so nay cao hon muc P/E o bat ky thoi diem nao trong vong 130 nam qua, tru nhung thoi ky thi truong chung khoan My phat trien bong bong vao thap nien 1920 va 1990. Gia co phieu da tang dot bien o muc qua cao trong nhung nam 1990, noi cach khac, den noi thi truong co the van chua hoan toan tro lai trang thai binh thuong ke tu sau dot tang do.

Chi so P/E duoc tinh nhu vay khong co nghia la thi truong chung khoan My tat yeu se lam vao khung hoang. Tuy nhien, cach tinh nay dem den cho cac nha dau tu mot huong suy nghi tot hon khi dau tu.

Trong mot vai nam tro lai day, loi nhuan cac cong ty tang manh. Cac nen kinh te tren the gioi dang lon manh, cac cong nghe moi da giup cac cong ty hoat dong hieu qua hon, va vi nhieu ly do, bao gom toan cau hoa va tu dong hoa, cac cong nhan khong the yeu cau duoc tra luong cao hon. Thong ke cua Bo Thuong mai My cho thay, chi trong vong 3 nam tu 2003 den 2006, loi nhuan co tinh toi yeu to lam phat cua cac cong ty My da tang hon 30%. Su bung no nay da cho phép chi so P/E chuan tren thi truong chung khoan My duy tri o muc kha thap.

Trong tuong lai, co hai kha nang xay ra doi voi thi truong chung khoan My.

Kha nang thu nhat la loi nhuan cong ty tiep tuc tang manh. Trong truong hop nay, chi so P/E theo cach tinh cua Graham va Dodd se khong co y nghia quan trong. Chi so P/E do se chi chung minh cho mot thuc te da khong con ton tai them nua, va gia co phieu tren thi truong chung khoan My se dien bien voi chieu huong rat tich cuc trong vai nam toi.

Kha nang thu hai la su bung no loi nhuan doanh nghiep se nhanh chong ket thuc. Co le su tang truong ve nang suat trong thoi gian gan day se mat dan di, nhu mot so thong ke cho thay da xay ra tinh trang nay. Hoac, nhung nen kinh te lon tren the gioi suy giam trong mot vai nam toi. Trong truong hop mot trong nhung tinh huong nhu vay xay ra, gia co phieu co the se dot nhien bi coi la rat cao.

Trong dai han, thi truong chung khoan My gan nhu chac chan van la mot noi tot de dau tu. Tuy nhien, viec dau tu trong vong vai nam toi co ve nhu duoc dat tren mot nen mong thieu vung chac hon so voi nhung loi khuyen nghi em tai tu cac chuyen gia pho Wall.

Cac nha dau tu chung khoan My hien nay dang co xu huong trong mong vao y tuong rang cho nen kinh te da di vao mot ky nguyen moi cua su tang truong loi nhuan nhanh chong. Thong thuong thi, viec dau tu phu thuoc vao cum tu “ky nguyen moi” thuong khong may khi dien ra tot dep. Va day lai la mot rui ro nua tren thi truong chung khoan My.