Hu tuc da lay di tuoi thanh xuan va` tuong lai cua nhung co gai nguoi H'Mong

Ban Huoi dun, xa Huoi Tu nam chong chenh giua lung chung nui. dem! ca? ban chim trong man suong mu mit, day dac. Canh tuong tinh mich, co lieu. Canh mép dinh doi Chong Chia Via, can nha cua em Vu Y dia lieu sieu tring gio. Duoi mai nha xap xe, bo me va dua em gai cua dia dang nam co quap trong tam chan nhau nat. Bo dia bi cam, me bi ngong, ca hai deu bi tam ly bat on.

Tuc cuop vo da ton tai tu thuo khai sinh lap dia cua nguoi H'Mong. den thoi diem nay, no van duoc duy tri, du khong cong khai nhung no van ton tai ngam ngam nhu mot quy luat bat di, bat dich trong moi nep nghi cua nhung chang trai dan ban. Nhieu co gai da manh dan chong doi nhung cung khong the thoat khoi vong xoay cua hu tuc, Vu Y Mai (ban Na Vi) 15 tuoi, hoc sinh lop 7B, Truong THCS Huoi Tu bi "bat" ve lam vo cua Ly Ba Cha, o ban Huoi dun, hon mai 1 tuoi, mua xuan chay hoi vua roi, Mai cung cac ban di tham gia ném con, du xuan.

Khi cuoc vui gan ket thuc, Mai bo ve thi bi Ba Cha va may dua ban nam tay giang kéo lai. Cha bao: ta thich dang ay roi! co theo ta ve lam vo khong?". Mai lac dau kien quyet tu choi. Nhung dem dem duoi nep nha, Mai lien tuc nhan duoc tin hieu tu Ba Cha va dam ban.

Vao mot dem mua tam ta, gio bac thoi lanh den thau xuong, Mai khong ngu, lang le xuong bep lay them cui dot suoi am. Bong co tieng gõ cua nhe nhe, Mai giat thot  chua kip dinh than thi ba bong den lao toi, lay gie nhét vao mieng, sau do bo vao bao tai buoc chat vut len xe phong am am. Mac Mai keu la, khoc loc, van xin, dam thanh nien van khong lung lay va dua Mai ve nha nhot vao buong, Tinh day, Mai da thay minh trong can buong biet lap toi tam, tinh mich. La gai H'Mong nen Mai biet viec minh bi nhot nhu "van da dong thuyen", co chi biet cui dau chap nhan. Ba ngay sau, nha trai nha trai dem le sang thong bao voi ben dang vo va goi thay cung den "lam via" tac hop cho doi uyen uong.

Thay giao Lau Ba Sua, nguoi H'Mong hien dang cong tac tai truong THCS Huoi Tu nham tinh: Moi nam chi tinh rieng o Huoi Tu da co den gan chuc hoc sinh bi "cuop" va bi ép lam vo. Nam 2008 la 7. Co nhieu thieu nu hoc sinh doi lan tim gap thay buon rau ke chuyen vi doi lan bi ban tin hieu "ve lam vo ta nhé" cua thanh nien dan ban. Thanh thuer vao moi dip nghi tet, vao xuan, mua chay hoi... cac giao vien luon phai can dan cac hoc sinh cua minh khong duoc "lay chong" va "cuop vo", ma nao co duoc. Xuan sang lop hoc lai vang bong nhieu em gai".

Sau nam cong tac, tung chung kien nhieu chuyen trai ngang tu tuc cuop vo, Thay Sua doi lan tim gap cac bac phu huynh khuyen can nhung dau roi lai hoan day. Dan ban bao: tuc cua da the roi ma, thay giao noi lam gi, ma ta co di cuop dau, con ta di cuop day chu.

Bi kich tu nhung tuoi tho bi danh cap

o Huoi Tu, Muong Long, Na Ngoi, Nam Can... cua huyen Ky Son, tuc cuop vo da an sau vao nep nghi va doi song sinh hoat cua dong bao dan toc H'Mong. Nhieu nguoi dan xem day nhu la mot nét dep truyen thong can duoc luu giu, phat huy va duy tri. Ve lam vo, lam chong nhung khong can bat cu mot thu tuc  dang ky hay xac nhan cua chinh quyen dia phuong. Chinh vi vay tu nhung tuc nay ma nhieu em gai tuoi chap chung moi buoc qua tuoi 13, 14 da phai tap thien chuc me. Nhung cap vo chong ho, vo dai ay nhanh chong roi vao bi kich.

o trung tam ban Huoi dun, toi gap Vu Y H. (xin duoc giau ten), mot nan nhan tu tuc cuop vo. H nam nay 18 tuoi, vua hoc xong lop 12 tai thi tran Muong Xén (Ky Son). H con hon  nhien, day mo uoc muon tiep tuc hoc cai chu. Em cung da tung yeu mot thanh nien duoi xuoi len tren nay cong tac. Tinh yeu nong nan, chay bong voi bao loi hen ho, dam say. Nhung cuoc doi ai doan duoc chu ngo, H mat bo, gia dinh tieu dieu xac xo. Chua kip voi di noi buon thi H don nhan hung tin, co chang trai ban dia o ban Huoi dun xuong to tinh. Em im lang tu choi. Gia dinh nha H thay dieu kien nha chang trai kha gia, kinh te day du nen co bat ép em lay chong. Roi em cung bi "cuop" nhu nhung son nu khac o mien reo cao.

Ngay em ve lam dau, em chi tho dai lang le. Luc tung quan, em tung nghi den cai chet de xua di tat ca. Nhung con me, con em cua minh se ra sao? H. dan do suy nghi va nham mat chap nhan. Ngoi doi dien voi toi, em nuoc mat ngan dai, anh mat vo hon nhin chong chen phia duoi suon doi. Em bao, phan gai noi mien son cuoc nay la the do, mot minh  muon cuong lai nao co duoc. Gio em song ma chua can biet den ngay mai. H dem tren dau ngon tay, the la cung da qua 2 dot gio lanh, mau am lai ve roi nhung cuoc doi giong bao nao co am duoc hon bao nhieu.

Co giao Nguyen Thi Hong Loan, giao vien mien xuoi len day cong tac tai Truong THCS Huoi Tu nho rõ: "Nguoi con trai khi cuop vo thuong loi dung doi tuong ma minh thich di ngoai lay cui, hoac len rung lam ray neu co co hoi la ra tay bat vo ngay. da doi lan nghe tieng keu cuu cua cac co gai, roi tieng khoc nhu xé toac ca man dem cua cac co ma thay chua xot. Dan ban o day thi xem do nhu chuyen thuong ngay o huyen nen khong doai hoai". Lop cua co Loan chu nhiem nam vua roi cung co truong hop bi "bat" ve lam vo.

Nhieu hoc tro di ngang nha lam lét nhin co giao, buon tui. Nhu truong hop cua Vu Y Bau (o ban Huoi Khe), lay chong ve ban Na Vy chua day 1 nam song voi nhau da tan vo. Chong cua Bau dang o do tuoi an, tuoi lon nen van con ham choi. Sau moi chau ruou say ti bi lai ve hanh ha, danh dap, Bau da man khien em cuc chang da nen bo ve nha voi gia dinh ngoai. Gio Bau o nha di ray, phu giup gia dinh. Cung gap nguoi chong bat hanh nhu Bau nhung truong hop cua em Vu Y dia, lay "cu' 70 tuoi lai day bat trac. Tu ngay ve lam dau, co bé ay da phai tap quan xuyen tat ca moi viec trong nha. Tuoi tac chenh venh, dia con qua non not nen chua hieu duoc cuoc song gia dinh.

de de nhan thay trong nhung cuoc tinh ngan chang tay gang ay, thiet thoi la nhung thieu nu  bi bat lam vo o vung cao. Moi quyen loi cung nhu tieng noi trong cong dong deu khong duoc bao ve thoa dang. Ông Vu Ba Dia - Chu Tich UBND xa Huoi Tu hon nhien khi noi ve tuc le "cuop vo" va cho rang do chang qua cung la do tap tuc tu ngan xua de lai. Pho Chu tich hoi  LHPN huyen Ky Son - ba Vu Thi Huyen thua nhan, tap tuc noi tren truoc day la co o cac ban lang co nguoi H' Mong sinh song. Tuy nhien, ba Huyen lai kha "sung sot" voi thong tin ve thuc trang cuop vo dang dien ra tai xa Huoi Tu. Ba Huyen bao hang thang deu khong thay duoi co so bao cao su viec nay.